


Toplumumuzda çok güzel bir temenni vardır ölüme dair. “Allah, sıralı ölüm versin” deriz. Sıradan kastedilen şey, herkesin doğum sırasına göre ve normal bir şekilde yaşama veda etmesidir.
Örneğin bir aile için düşündüğümüzde önce dede-nine, sonra baba-anne ve daha sonra da yaş sırasına göre ailenin diğer bireyleri göçüp gitsin fani bildiğimiz bu alemden diye dileriz. Çünkü zamansız diye tariflendirdiğimiz ölümler hep acı vermiştir sevenlerine. Ne kadar acı olsa da sıralı ölüm bir tesellisidir, misafiri olduğumuz bu siyah beyaz alemin. Ama tarihte yaşanmış birçok afette olduğu üzere 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinde bu rutin bozulmuş, siyah beyaz düzen yerini, pastel renklerin en hüzünlü tonlarına terk etmiştir.
Tabii ki bütün renkleri dönem dönem hayatımızda deneyimleriz. İnsan yaşadığı sürece değişik renklerin içinde bulur kendini. Yaşlılık da sanıyorum ki bu renklerin en soluk olanı, paslı kırmızısıdır. İşte bu paslı zamanlarımızda, yani yaşlanıp bakıma muhtaç olduğumuzda, ailenin diğer bireyleri bizimle ilgilenirler ve sık sık ziyaret ederler.
Bu anlamda yatağa düşen bir hastayı ziyarete gelen iki kişiyi düşünün. Birisi hastaya acıyor ve yüreği sızlayarak onunla ilgileniyor, ziyaret ediyor. Diğeri ise gelmesi gerektiğini düşündüğü için geliyor. Belki de ziyaret gününde orada olmak istemiyor ama yine de geliyor ve ona ilgisini gösteriyor.
Hangisi daha ahlaklı?
Çoğunluğun birinci kişiyi daha ahlaklı bulduğuna eminim. Ben ise ikincisini.
Bir başka örnekle devam edeyim isterseniz. Kırmızı ışıkta geçip, emniyet şeridini işgal ederek ilerleyen bir sürücünün kaza yaptığını ve yaralandığını düşünelim. Hemen hepimiz kaza yapan kim olursa olsun aracımızdan inip yaralıya ilk yardıma koşarız, kanımızı vermeye gideriz. Merhametimiz o anda zirve yapar. Oysa aynı sürücü, o kazadan beş dakika önce kurallara uysaydı, kırmızı ışıkta dursaydı o kana hiç ihtiyaç kalmayacaktı. Öyle ki o sürücünün sorumsuz eylemi, hepimizin yararı için konulmuş kurallara dikkat etmeyerek size veya başkasına da zarar verebilirdi.
Toplumumuzda bu gibi durumlar çok yaşanır ve bu gibi zamanlarda çok ciddi bir ahlaki sınavdan geçeriz. Birinci örnekle ilgili olay kardeşler ve akrabalar arasında birçok onarılmaz kırgınlıklara, kızgınlık ile aile bütünlüğünün bozulmasına dahi yol açar. Ve hatta taraflar birbirini acımasızca eleştirir, nankörlük ve merhametsizlikle suçlar.
İkinci örnek ise haber bültenlerinde bir aracın kaza yaptığına dair birkaç kelimeyle geçiştirilen haber olmaktan öteye gitmez. Ve hatta çoğumuz kaza yapan kişi için üzülür, merhamet hissiyle dolar, acıyarak bakarız. Onun, kazaya neden olan daha önceki seçimlerini sorgulamayız.
Merhametimiz galip gelen, sorgulamadan kabul eden tarafımızdır. İnsana yakışan ama güvenilemeyen bir duygudur. Rüzgârın yönüne göre değişir. Ama doğru zemin, durum ve zamanda hissedebilmek ayrı bir meziyettir. Üstelik herkes de merhametli değildir. Duygular eğilir, bükülür ve kırılırlar. Oysa ödev ahlakı mantıklıdır ve her zaman doğru olanı yapmamızı ister.
İnsanoğlu hem fizik hem de metafizik bir varlıktır. Doğayla olan ilişkisinde önce dokunur sonra hisseder. Bazen hisleriyle hareket eder ve çoğu zaman yanılır. Bunun en basit örneğini ikili ilişkilerde yaşarız.
Tecrübe etmişsinizdir ki insan ilişkilerinde duygular, çok çabuk yön değiştirebilir. Örneğin, kırgın olduğumuz bir arkadaşımıza karşı sessiz kalırken, duygumuzu okşayan bir başkasına sevgi yüklü coşkuyla akarız. Ama, her an bu durum sona erip akış kesilebilir.
Bu kişilerden mürekkep toplum da aynı refleksi verir. Bir bölgede deprem olur; binalar yıkılır, insanlar ölür, bütün ülke yardıma koşar. Kamyonlar dolusu yiyecek, tırlar dolusu giyecek birkaç günde bölgeye yığılır. Hiçbir karşılık beklemeden, tanımadığı ve hayatında hiç karşılaşmayacağı insanlara merhamet çadırıyla sahip çıkan bu duygu gerçektir ve aksini kimse iddia edemez.
Ama bir süre sonra bu refleks yavaşlar ve nihayet durur. İlgi azalır ve hatta ilgisizliğe dönüşür. Merhamet çadırı kendi kaderine terk edilir, merhamet çemberinden dışarı atılan o insanlar çadırlarında, konteynerlerinde unutulur. Kışı yalnız, baharı renksiz, yazı soğuk geçirir, üşürler.
Aynı durum dünyanın yaşamından kaynaklı depremin afete dönüşmesine sebep binalar için de geçerlidir. Kimse o binaları yıkan süreci, kesilen kolonları, imar barışlarını, mühendislik hizmeti almadan, denetimsiz inşa edilen, Ahmet ustaya, Mehmet ustaya yaptırılan kaçak binaları hatırlamaz bile.
Daha da acısı, kimse o binaları yıkan asıl süreci ve rakamların fısıldadığı o acı gerçeği dillendirmez. Kimse kolay kolay Türkiye’de 7 milyondan fazla bağımsız bölümün imar barışı kapsamında kayıt altına alındığını, sadece 6 Şubat 2023 tarihli Kahramanmaraş depremlerinden etkilenen bölgede binlerce binaya hiçbir mühendislik denetimi yapılmadan “Yapı Kayıt Belgesi” verildiğini konuşmaz. Kaynak:(https://tr.euronews.com/2023/03/07/imar-barisi-hangi-ilde-kac-bina-imar-affindan yararlandi)
Kahramanmaraş depreminden etkilenen illerimizde toplam 3,4 milyon bina vardı. Ve bu binalardan 301 bin 800 binaya imar barışı ile yapı kayıt belgesi verilmişti. TBMM raporuna göre 36 bin 453 bina deprem anında yıkıldı. Toplam 254 bin 453 bina kullanılamaz hale geldi. 53 binden fazla insan hayatını kaybetti.
Peki, bu felakete merhametle yaklaşan bu toplum, rant odaklı ve sorumsuzca çıkartılan imar afları ile şehirlerimizin deprem direncinin zayıflaması sırasında gereken refleksi neden gösterememişti? Veya neden göstermemişti?
Gösteremez, göstermezdi! Çünkü tarafların ortak nemalandığı bir kazan- kazan pastası söz konusuydu. Uzun süreçlerin sonunda tarafların anlaşarak oturduğu rant sofrasında Immanuel Kant ‘ın ödev ahlakına yer olamazdı. Ödev ahlakı bir eylemin ahlaki değerini sonucuna veya kişisel çıkara değil, ödev bilincine ve iyi niyete dayandıran zorunlu bir ahlak anlayışıydı. Eylem, çıkar ya da duygu dürtüsüyle değil; yalnızca yapılması gereken olduğu için ahlaki sayılırdı.
Bu açıdan baktığımızda aslında o binalar bir gecede yıkılmadı. Yolsuzluğun ve ahlaksızlığın, ehliyet ve liyakatsizliğin kabul gördüğü, normalleştiği bir ülkede yıllar içerisinde sessizce yıkıldı. “Bana oy ver hukuka ve kanuna aykırı yaptığın eylemlerini affedeyim” anlayışının halk tarafından sahiplenilmesi sonucunda, karşılıklı rızaya dayalı bu gizli anlaşma neticesinde yıkıldı.
Dolayısıyla bu sofranın memnun üyesi olarak o yıkımın son sahnesinde “zarar gören, afetzede, hak sahibi” olarak rol alabilen, değersiz bir figüran olarak sana düşeni yaşamaktan başka bir şey yapmadın, yapamadın!
İnsanlar ve binalar için yıllar içerisinde derinden ilerleyen bu sürecin hiçbiri merhamet eksikliğinden kaynaklanmadı. Hepsi ödev eksikliğiydi. Sanıyorum bizim gibi toplumların işleyen bir ahlak sistemi kuramamasının kök sebebi de budur. Duygu temelli bir ahlak sisteminde, kontrolsüz bir merhamet hissine sahibiz. Kontrolsüz merhametin eylemlerin kök sebebini göz ardı etmesi toplum yapısında sürdürülebilir ahlakın kalıcı bir norma dönüşmesini engelleyecektir. Çünkü, duygulara emanet edilen ahlak çok çabuk şekilde yön değiştirebilecektir.
Bu tezi birkaç cümleyle tamamlayıp yazıyı bitirelim isterseniz.
İnşa edilen bir binanın yapımında kullanılan demir, kum ile çimento oranını ödev ahlakı belirler ve fizik kanunlarına uygun temel atar. Coğrafi gerçekleri göz önünde bulundurarak atılan bu temeli başka gözlerin görmesine gerek yoktur. O temel kimse şahit olmasa da doğru ve sağlam temeldir. Duygu ise parayı toprağa gömmek istemez. Kaypak ve kaygan yapısıyla kendi istikametine doğru yelken açar. Çoğu zaman bu istikamet toplumsal bir çürümeye sebep olur.
Doğru ahlak kimse bakmazken, hiçbir şey hissetmezken doğru olanı seçmektir. Ve bu seçimleri hayata geçirmektir. Alkışa, ödüle veya gözyaşına gerek duymadan yapılan bu eylemler binayı ayakta tutar. Merhamet enkazı bekler, ödev ise o enkaz hiç oluşmasın diye çalışır.
“Allah sıralı ölüm versin” duasının bir temenniden öteye geçip gerçeğe dönüştüğü, herkesin ödev ahlakıyla sorumluluk aldığı ve ihmalin afetle birleşip can yakmadığı afetsiz günler dileğiyle…
*
HÜSEYİN KANZA





DOLAR
EURO
İNG. STERLİNİ
İSV. FRANGI
KAN. DOLARI
ÇEYREK ALTIN
BITCOIN